Damak genişletme apareyi, dar üst çeneyi yana doğru genişleten ortodontik bir apareydir. Genellikle üst azı dişlerine sabitlenir ve ortasındaki vida düzenli aralıklarla çevrilir. Böylece üst çenenin ortasındaki büyüme bölgesi (orta damak suturu) kontrollü şekilde açılır. En sık, yan dişlerde ters kapanışın (çapraz kapanış) ve dar üst çeneye bağlı yer darlığının düzeltilmesinde kullanılır. Orta damak suturu henüz kaynaşmadığı için genişletme çocuk ve ergenlerde en etkin sonucu verir. Yetişkinlerde ise mini vida veya cerrahi destek gerekebilir.
Üst çene, ortasından geçen ve damağın iki yarısını birleştiren bir büyüme bölgesine (orta damak suturu) sahiptir. Çocukluk ve ergenlik döneminde bu bölge tam kaynaşmamıştır. Damak genişletme apareyinin vidası çevrildikçe iki yarıya yana doğru kuvvet uygulanır. Sutura yavaşça açılır ve açılan bölgede zamanla yeni kemik oluşur. Böylece genişleme yalnızca dişlerin eğilmesiyle değil, üst çenenin kendisinin genişlemesiyle sağlanır.
Genişletme iki farklı hızda yapılabilir:
Damak genişletme apareyi, üst çenenin alt çeneye göre dar olduğu durumlarda kullanılır. Yan dişlerde ters kapanış Avrupa’da çocuk ve ergenlerin yaklaşık %4’ünde, Amerika’da ise %17’sinde görülür. Başlıca kullanım alanları şunlardır:
Yan dişlerde çapraz (ters) kapanış: Üst azı dişlerinin alt azı dişlerinin içinde kapanması, genişletme gerektiren en sık durumdur; ağız kapanırken alt çenenin bir tarafa kayması da buna eşlik edebilir.
Dar ve derin damak: Üst çenenin V şeklinde dar görünmesi ve damağın yüksek olması, genişletme ihtiyacının işaretlerindendir.
Dar üst çeneye bağlı yer darlığı: Üst çene darsa genişletme, kalıcı dişlerin sürmesi için ek yer kazandırabilir; ancak her yer darlığı genişletmeyle çözülmez.
Sınıf III (alt çene önde) tedavisine hazırlık: Üst çenenin öne doğru gelişimini destekleyen yüz maskesi tedavisi çoğu zaman damak genişletmeyle birlikte uygulanır.
Dudak-damak yarığında kemik grefti öncesi: Ameliyatlar sonrası daralmış üst çene, alveolar kemik grefti öncesinde genişletilir.
Gülüşte yanlarda belirgin karanlık alanlar: Dar üst çenede gülümserken dişlerin yanında geniş gölgeler görülebilir; genişletme bu görünümü azaltabilir.
Cochrane’in çapraz kapanış tedavilerini inceleyen 2021 tarihli güncel derlemesi, 7–11 yaş arasındaki çocuklarda quad-helix ve genişletme plaklarının, tedavi uygulanmadan izlenen gruba göre çapraz kapanışı düzeltmede etkili olduğunu yüksek kesinlikte göstermiştir. Aynı derleme, Hyrax tipi hızlı genişletme apareyinin de muhtemelen etkili olduğunu ve 12–16 yaş arası ergenlerde azı dişleri arasındaki genişliği artırdığını bildirmektedir.
Aparey seçimi; hastanın yaşına, gereken genişletme miktarına, iskeletsel ya da dişsel genişleme ihtiyacına ve hastanın uyumuna göre yapılır:
| Aparey | Yapısı | Genişletme Hızı | Tipik Yaş Aralığı | Öne Çıkan Özellik |
|---|---|---|---|---|
| Hyrax | Azı dişlerine bantlarla sabitlenen, ortası vidalı metal aparey | Hızlı | 7–15 yaş | Damağı örtmediği için temizliği görece kolaydır; en sık kullanılan tiplerdendir |
| Haas | Vidalı metal gövde + damağa dayanan akrilik parçalar | Hızlı | 7–15 yaş | Kuvveti dişlerle birlikte damağa da dağıtır; akrilik altında temizlik daha zordur |
| Akrilik kaplı (yapıştırmalı) aparey | Yan dişlerin çiğneme yüzeylerini örten, yapıştırılan vidalı aparey | Hızlı | 6–12 yaş | Dişlerin dikey yönde uzamasını sınırlamak istenen vakalarda tercih edilebilir |
| Quad-helix | Azı dişlerine sabitlenen, dört yaylı tel aparey | Yavaş | 6–11 yaş | Hasta tarafından çevrilmez; hekim kontrollerde aktive eder |
| Hareketli genişletme plağı | Takılıp çıkarılabilen, vidalı akrilik plak | Yavaş | 6–11 yaş | Başarısı plağın gün boyu takılmasına bağlıdır; genişletme ağırlıklı olarak dişseldir |
| Mini vida destekli genişletme (MARPE) | Kuvveti damağa yerleştirilen mini vidalar üzerinden uygulayan aparey | Hızlı | Geç ergenlik ve genç yetişkinlik | Sutura kaynaşmaya başladığında iskeletsel genişletme olanağı sunar |
| Cerrahi destekli genişletme (SARPE) | Üst çenede yapılan cerrahi işlem sonrası uygulanan genişletme apareyi | Hızlı | Yetişkin | Sutura tamamen kaynaşmışsa ve mini vida desteği yetersizse uygulanır |
Damak genişletme için en uygun dönem, orta damak suturunun henüz kaynaşmadığı çocukluk ve erken ergenlik dönemidir. Bu dönemde klasik apareylerle iskeletsel genişleme elde etmek görece kolaydır. Sutura yaşla birlikte giderek daha girift bir yapıya dönüşür ve genişletmeye karşı direnci artar. Olgunlaşmanın zamanı kişiden kişiye değişir. Kızlarda genellikle erkeklerden daha erken gerçekleşir.
Bu nedenle genişletme kararı yalnızca yaşa bakılarak verilmez. Ortodontist büyüme dönemini ve gerektiğinde üç boyutlu görüntülemeyle (CBCT) suturanın olgunluk evresini değerlendirir. Çapraz kapanış gibi sorunların, çocuğun ilk ortodontik kontrolünde fark edilmesi bu yüzden önemlidir. Bu kontrolün ne zaman yapılması gerektiğini çocuklarda ortodonti sayfamızda anlattık. Dudak-damak yarığı olan çocuklarda genişletmenin zamanlaması ise kemik grefti planına göre belirlenir; ayrıntılar dudak-damak yarığında ortodonti sayfamızda.
Yetişkinlerde orta damak suturu büyük ölçüde kaynaştığı için klasik apareylerle iskeletsel genişleme çoğu zaman mümkün değildir. Bu durumda kuvvet dişler üzerinde yoğunlaşır, dişler yana eğilir ve diş eti çekilmesi riski artar. Yetişkinlerde iskeletsel genişletme için iki seçenek vardır:
Yetişkin ortodontisinin genel yaklaşımı için yetişkinlerde diş teli sayfamıza bakabilirsiniz.
Hızlı genişletme tedavisinde aktif çevirme dönemi genellikle birkaç hafta sürer. Ardından aparey birkaç ay ağızda sabit bırakılarak yeni kemiğin oluşması beklenir. Tüm süreç çoğu vakada 4–7 ay sürer:
Ağız içi muayene, röntgenler ve dijital tarama veya ölçüyle üst çene genişliği, kapanış ve gerekiyorsa orta damak suturunun durumu değerlendirilir; genişletme miktarı ve aparey tipi belirlenir.
Sabit apareylerde azı dişlerine uygun bantlar seçilir ve ölçü veya tarama alınır; aparey laboratuvarda kişiye özel üretilir.
Aparey azı dişlerine yapıştırılır; hasta ve ailesine vidanın nasıl çevrileceği, günlük çevirme sayısı ve takip yöntemi uygulamalı olarak gösterilir.
Vida hekimin belirlediği sıklıkta evde çevrilir ve bu dönemde sık kontrol yapılır. Hedeflenen genişliğe ulaşıldığında, genellikle birkaç hafta içinde, çevirme durdurulur ve vida sabitlenir.
Aparey, açılan bölgede yeni kemik oluşması için en az birkaç ay pasif olarak ağızda kalır; bu dönemde ön dişler arasında açılan boşluk kendiliğinden kapanmaya başlar.
Aparey çıkarıldıktan sonra kazanılan genişliği korumak için bir pekiştirme apareyi kullanılabilir; gerekiyorsa tedavi sabit braketlerle veya diğer ortodontik apareylerle devam eder.
Vidanın ortasında, özel anahtarın girdiği küçük bir delik bulunur. Her çevirmede anahtar bu delikten sokulur ve apareyin üzerinde işaretli ok yönünde, ağzın arkasına doğru itilir. Bu hareket vidayı bir çeyrek tur çevirir. Bir sonraki delik görünür hale gelir ve bir sonraki çevirme bu delikten yapılır:
Çocuğun başı hafifçe geriye yaslanır ve ağzı geniş açılır; iyi ışık altında vidanın ortasındaki delik görülür.
Anahtar, vidanın ön tarafında görünen deliğe tam olarak oturacak şekilde yerleştirilir; güvenlik ipi varsa parmağa sarılır.
Anahtar, apareyin üzerindeki ok yönünde boğaza doğru, durana kadar itilir; ardından yukarı-aşağı değil, aşağı doğru bastırılarak dışarı alınır.
Yeni deliğin göründüğü kontrol edilir ve çevirme, klinikten verilen takip çizelgesine işaretlenir.
Günlük çevirme sayısı ve toplam süre her hasta için ortodontist tarafından belirlenir. Önerilenden fazla çevirmeyin. Bir çevirmeyi unuttuysanız, ertesi gün iki kat çevirmeden önce kliniğe danışın.
Aktif genişletme döneminde bazı değişiklikler beklenen ve normal kabul edilen durumlardır. Bazı durumlar ise kliniğe haber verilmesini gerektirir:
Ön dişler arasında boşluk açılması (normal): Genişletmenin ilk günlerinde üst ön dişler arasında bir boşluk belirir; bu, orta damak suturunun açıldığının işaretidir ve boşluk genişletme durdurulduktan sonraki haftalarda büyük ölçüde kendiliğinden kapanır.
Burun, elmacık kemiği ve gözler arasında baskı (normal): Çevirmeden sonraki birkaç dakika içinde hissedilen basınç genellikle kısa sürede geçer.
Konuşmada değişiklik ve tükürük artışı (normal): İlk günlerde bazı seslerin çıkarılması zorlaşabilir ve tükürük artabilir; çoğu çocuk bir hafta içinde alışır.
Yemeklerin aparey altına takılması (normal): Yumuşak yiyeceklerle başlamak ve yemekten sonra ağzı suyla çalkalayıp fırçalamak rahatlatır.
Aparey gevşedi veya bir bant yerinden çıktı: Çevirmeye ara verin ve kliniğe haber verin.
Anahtar deliğe girmiyor veya vida dönmüyor: Zorlamayın; bir sonraki çevirmeden önce kliniğe danışın.
Damakta yara, şişlik veya birkaç günden uzun süren ağrı: Apareyin damağa baskı yapıyor olabileceği için kontrol gerekir.
Dudak-damak yarığı olan çocuklarda uzun tedavi sürecinin sağlıklı ilerlemesinde ailenin rolü büyüktür. Özellikle dikkat edilmesi gereken noktalar şunlardır:
Ağız hijyenine erken başlayın: Yarık bölgesindeki dişlerin temizliği daha zordur ve çürük riski daha yüksektir; yumuşak ve küçük başlı fırçalarla temizliğe ilk dişle birlikte başlanması önerilir.
Düzenli diş hekimi kontrollerini aksatmayın: Süt dişlerinin sağlıklı kalması, kalıcı dişlerin doğru zamanda ve doğru yerden sürmesi için önemlidir; koruyucu uygulamalar çocuk diş hekimliğiyle birlikte planlanır.
Ortodontik izlem randevularını ertelemeyin: Kemik grefti ve genişletme gibi kritik aşamaların zamanlaması, çocuğun diş gelişimine göre belirlenir; geciken izlem en uygun tedavi zamanının kaçmasına yol açabilir.
Konuşma ve işitme takibini sürdürün: Damak yarığı olan çocuklarda konuşma terapisi ve orta kulak sorunlarına yönelik kulak burun boğaz takibi, ortodontik tedaviyle eş zamanlı yürütülmelidir.
Tüm ekibi bilgilendirin: Cerrah, ortodontist ve diğer uzmanların birbirinin planından haberdar olması, ameliyat ve aparey zamanlamalarının uyumlu yürümesini sağlar; tedavi kayıtlarınızı her randevuya getirin.
Çocuğunuzun duygusal ihtiyaçlarını gözetin: Uzun süren tedavi süreci çocuk ve aile için yorucu olabilir; gerektiğinde psikolojik destek ve aile dernekleri yardımcı olabilir.
İlk günlerdeki rahatsızlığı hafifletme yollarını diş teli ağrısı rehberimizde, aparey çevresinin temizliğini ise diş teli temizliği ve bakımı rehberimizde anlattık. Yapışkan ve sert yiyecekler (sakız, karamel, sert şekerler) aparey tedavisi boyunca tüketilmemelidir.
Koyo Dent, Kadıköy Feneryolu’nda Bağdat Caddesi 137/16 adresinde bulunan bir diş kliniğidir. Damak genişletme dahil tüm ortodontik aparey tedavilerini Ortodonti Uzmanı Dr. Dt. Feyza Nur Bulut planlar ve yürütür. Dr. Bulut ortodonti doktorasını Yeditepe Üniversitesi’nde tamamlamıştır. Doktora tezi, dudak-damak yarığı olan hastalarda üst çene kemik yapısını incelemektedir.
Aktif genişletme döneminde aile, çevirme takibi ve olası sorunlar için klinikle iletişim halinde kalır. Aparey dönemi boyunca koruyucu uygulamalar ve süt dişlerinin takibi çocuk diş hekimliği ile birlikte planlanabilir. Tüm ortodontik tedavi seçeneklerini Kadıköy diş teli tedavisi sayfamızda bulabilir, ortodontik değerlendirme için randevu oluşturabilirsiniz.
Ortodonti tedavileri hakkında daha fazla bilgi almak, ortodontik muayene yaptırmak veya tedavi planı oluşturmak için bizimle ile iletişime geçebilirsiniz.
📍 Adres: Feneryolu, Bağdat Cad. 137/16 – Kadıköy/İstanbul
📞 Telefon: +90 540 001 56 96
✉️ E-posta: info@koyodent.com
🔗 Randevu Al | 📍 Haritada Gör
Aparey takılırken genellikle ağrı olmaz. Aktif çevirme döneminde, her çevirmeden sonra burun, elmacık ve damakta kısa süreli bir baskı hissedilir. İlk birkaç gün hafif hassasiyet olabilir; çoğu çocuk kısa sürede alışır.
Aktif çevirme dönemi genellikle birkaç hafta sürer. Ardından aparey, yeni kemiğin oluşması için en az birkaç ay pasif olarak ağızda bırakılır. Toplam süre çoğu vakada 4–7 aydır; kesin süreyi ortodontistiniz belirler.
Hayır. Genişletme sırasında üst ön dişler arasında açılan boşluk, suturanın açıldığının işaretidir. Genişletme durdurulduktan sonraki haftalarda diş etindeki lifler ön dişleri birbirine doğru çeker ve boşluk büyük ölçüde kapanır. Kalan küçük aralık, sonraki ortodontik tedavide kapatılır.
Genişletme sonrası bir miktar geri dönüş eğilimi olabilir. Bu nedenle aparey, aktif genişletme bittikten sonra birkaç ay sabit bırakılır. Genişletme de çoğu zaman hedeflenenden biraz fazla yapılır. Aparey çıkarıldıktan sonra da kazanılan genişliği korumak için pekiştirme apareyi kullanılabilir.
Üst çenenin genişletilmesi burun tabanını da bir miktar genişletebilir. Bazı çocuklarda burun solunumunun kolaylaştığı bildirilmiştir. Ancak damak genişletme, ağızdan nefes alma, horlama veya uyku apnesinin tedavisi için tek başına bir yöntem değildir. Bu şikâyetlerde öncelikle kulak burun boğaz değerlendirmesi gerekir.
Her zaman değil. Bazı çocuklarda genişletme tek başına çapraz kapanışı düzeltir ve kalıcı dişler sürene kadar yalnızca izlem yapılır. Diğerlerinde ise genişletmenin ardından, kalıcı dişler sürdüğünde metal diş teli veya diğer yöntemlerle kapsamlı tedavi yapılır.
Maliyet; aparey tipine, mini vida gibi ek destek gereksinimine, tedavi süresine ve sonrasındaki ortodontik tedaviye göre değişir. Sağlık hizmetlerinde tanıtım mevzuatı gereği sitemizde fiyat paylaşılmaz. Ayrıntılar için diş teli fiyatlarını etkileyen faktörler sayfamıza bakabilirsiniz.
Uyarı: Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; hekimin muayenesi ve tanısı yerine geçmez. Tanı ve tedavi planı muayene sonrası hastanın durumuna göre belirlenir ve değişebilir.
