Çocuklarda ortodonti, çene gelişimi devam ederken diş ve çene sorunlarını erken tespit edip gerektiğinde büyümeyi yönlendiren ortodontik tedavidir. Amerikan Ortodontistler Birliği (AAO), her çocuğun ilk ortodontik kontrolünün 7 yaş civarında yapılmasını önerir. Bu kontrol her çocuğa hemen diş teli takılacağı anlamına gelmez. Çoğu çocukta yalnızca gelişim izlenir. Tedavi, büyüme avantajından yararlanılabilecek belirli sorunlarda başlatılır. Diğer vakalarda tedavi, kalıcı dişler sürdükten sonra, genellikle 11–14 yaş arasında planlanır.
İlk ortodontik kontrol için önerilen yaş 7’dir. Bu yaşta ilk büyük azı dişleri ve ön kesici dişler sürmeye başlamıştır. Böylece ortodontist alt ve üst çenenin birbirine göre konumunu, dişlerin kapanışını ve kalıcı dişler için yeterli yer olup olmadığını değerlendirebilir.
Erken kontrolün amacı sorunları büyümeden görmektir. Dar üst çene, alt çenenin kayarak kapanması ya da kalıcı dişlerin sürme yolunda bir engel, bu yaşta genellikle daha basit apareylerle yönlendirilebilir. Aynı sorunlar büyüme tamamlandığında daha uzun tedaviler, bazen de cerrahi gerektirebilir.
Kontrol sonucunda üç durumdan biri ortaya çıkar:
Yedi yaşından önce de fark ettiğiniz bir sorun varsa beklemenize gerek yoktur. Belirgin ters kapanış, uzun süren parmak emme veya süt dişlerinin çok erken kaybı gibi durumlarda daha erken değerlendirme yapılabilir.
Aşağıdaki durumlardan biri varsa, çocuğunuzun yaşı ne olursa olsun bir ortodontiste danışmanız önerilir:
Süt dişlerinin çok erken veya çok geç düşmesi: Çürük ya da travma nedeniyle erken kaybedilen süt dişlerinin yeri kapanabilir; geç düşen süt dişleri ise kalıcı dişin sürme yolunu değiştirebilir.
Çapraşık veya üst üste binen kalıcı dişler: Ön dişler sürerken belirgin yer darlığı görülmesi, ileride daha fazla çapraşıklık olabileceğinin işaretidir.
Alt dişlerin üst dişlerin önünde kapanması: Ön veya yan dişlerde ters kapanış ve ağız kapanırken alt çenenin bir tarafa kayması erken değerlendirme gerektirir.
Belirgin şekilde öne çıkık üst ön dişler: Dudaklar dişleri rahatça örtmüyorsa düşme ve çarpmalarda dişlerin kırılma riski artar.
Ağız kapalıyken ön dişlerin birbirine değmemesi: Açık kapanış, çoğu zaman parmak emme veya dil itme alışkanlığıyla ilişkilidir.
4–5 yaşından sonra devam eden parmak veya emzik emme: Uzun süren emme alışkanlığı üst çenenin daralmasına ve açık kapanışa yol açabilir.
Sürekli ağızdan nefes alma ve horlama: Burun tıkanıklığına bağlı ağız solunumu üst çene gelişimini etkileyebilir; kulak burun boğaz değerlendirmesi de gerekebilir.
Isırma veya çiğneme güçlüğü: Yiyecekleri ön dişlerle koparmakta zorlanma, kapanış bozukluğunun belirtisi olabilir.
Erken ortodonti, 7–11 yaş arasında, süt ve kalıcı dişlerin birlikte bulunduğu karma dişlenme döneminde uygulanan sınırlı ve hedefli bir tedavidir. Amaç tüm dişleri düzeltmek değil, çenenin gelişimini olumsuz etkileyen sorunu ortadan kaldırmaktır. Erken tedavinin anlamlı fayda sağladığı başlıca durumlar şunlardır:
Üst çene dar olduğunda yan dişler ters kapanır ve alt çene çoğu zaman bir tarafa kayarak kapanır. Büyüme döneminde üst çenenin orta hattındaki büyüme bölgesi (sutura) henüz kaynaşmamıştır. Bu yüzden üst çene damak genişletme apareyi ile birkaç hafta içinde genişletilebilir. Aynı sorun yetişkinlikte çok daha zor ve sınırlı biçimde çözülür.
Alt ön dişlerin üst ön dişlerin önünde kapanması, üst çenenin yetersiz gelişiminden ya da alt çenenin fazla gelişiminden kaynaklanabilir. Üst çene geri kalmışsa, genellikle 7–10 yaş arasında yüz maskesi gibi apareylerle öne doğru gelişimi desteklenebilir. Güncel Cochrane derlemesi, bu tedavilerin kısa dönemde çene ilişkisini iyileştirdiğini gösteriyor. Uzun dönem sonuçlar ve ileride cerrahi gereksinimine etkisi konusunda ise kanıt hâlâ sınırlı. Büyüme tamamlandığında belirgin iskeletsel fark devam ederse tedavi ortognatik cerrahi ile birlikte planlanabilir.
Üst ön dişleri belirgin şekilde önde olan çocuklarda en önemli risk, düşme ve çarpmalarda dişlerin kırılmasıdır. Cochrane’in 2018 derlemesine göre 7–11 yaş arasında başlanan erken tedavi, bu çocuklarda ön dişlerde yeni travma görülme sıklığını tek aşamalı ergenlik tedavisine göre azaltıyor. Aynı derleme, çene ilişkisinin düzeltilmesi açısından erken tedavinin ergenlikte yapılan tek aşamalı tedaviye belirgin bir üstünlüğü olmadığını da gösteriyor. Bu nedenle karar; overjet miktarına, çocuğun aktivitelerine ve travma riskine göre aileyle birlikte verilir.
4–5 yaşından sonra devam eden parmak emme, üst ön dişleri öne iter, üst çeneyi daraltır ve ön dişlerin kapanmamasına (açık kapanış) yol açabilir. Alışkanlık erken bırakıldığında bu bozuklukların bir kısmı kendiliğinden düzelebilir. Bırakılamadığında alışkanlık kırıcı apareyler kullanılabilir.
Bir süt azı dişi zamanından önce kaybedildiğinde komşu dişler boşluğa doğru kayar ve kalıcı dişin yeri kapanabilir. Bu durumda uygulanan yer tutucular, kalıcı diş sürene kadar boşluğu korur. Yer tutucular çoğunlukla çocuk diş hekimliği ve ortodonti iş birliğiyle planlanır.
Üst köpek dişleri sürme yolundan saptığında gömülü kalabilir. 9–11 yaş civarında çekilen panoramik röntgen bu riski erken gösterir. Uygun vakalarda süt köpek dişinin zamanında çekilmesi, kalıcı dişin doğru yöne sürmesine yardımcı olabilir.
Hayır. Çocuklardaki ortodontik sorunların önemli bir kısmında en uygun tedavi zamanı, kalıcı dişlerin büyük bölümünün sürdüğü 11–14 yaş aralığıdır. Bu dönemde tedavi tek aşamada tamamlanabilir ve toplam tedavi süresi kısalır. Hafif çapraşıklıklar ve küçük boşluklar genellikle bu yaşa kadar beklenebilir.
Erken tedavinin iki aşamalı bir yaklaşım olduğunu da bilmek gerekir. İlk aşama sorunu yönlendirir. Ancak çoğu çocukta kalıcı dişler sürdükten sonra ikinci bir tedavi aşaması yine gerekir. Bu nedenle erken tedavi yalnızca beklemenin sorunu ağırlaştıracağı ya da büyüme avantajının kaçırılacağı durumlarda önerilmelidir. İyi bir ortodontik değerlendirme, “şimdi tedavi” kadar “şimdi bekleyelim” kararını da içerir.
Çocuklarda kullanılan apareyler, sorunun türüne ve çocuğun gelişim dönemine göre seçilir. Aşağıdaki tablo en sık kullanılan apareyleri özetler:
| Aparey | Ne İşe Yarar? | Sabit / Hareketli | Tipik Uygulama Yaşı | Tipik Kullanım Süresi |
|---|---|---|---|---|
| Damak genişletme apareyi | Dar üst çeneyi genişletir, çapraz kapanışı düzeltir | Genellikle sabit | 7–15 yaş | Aktif genişletme birkaç hafta, ardından birkaç ay sabitleme |
| Hareketli plak (vidalı / yaylı) | Tek tek dişlerin konumunu düzeltir, sınırlı genişletme sağlar | Hareketli | 6–12 yaş | 6–12 ay |
| Fonksiyonel aparey | Geride kalan alt çenenin gelişimini yönlendirir (Sınıf II) | Hareketli veya sabit | Büyüme atılımı dönemi (kızlarda daha erken) | 9–18 ay |
| Yüz maskesi | Geri kalmış üst çenenin öne doğru gelişimini destekler (Sınıf III) | Hareketli (ağız dışı) | 7–10 yaş | Günde 12–14 saat, genellikle 6–12 ay |
| Yer tutucu | Erken kaybedilen süt dişinin boşluğunu korur | Sabit veya hareketli | 4–10 yaş | Kalıcı diş sürene kadar |
| Alışkanlık kırıcı aparey | Parmak emme ve dil itme alışkanlığını engeller | Genellikle sabit | 6–10 yaş | Alışkanlık bırakılana kadar, genellikle 6–12 ay |
| Sabit braket (diş teli) | Tüm dişlerin konumunu ve kapanışı düzeltir | Sabit | Kalıcı dişler sürdükten sonra, genellikle 11–14 yaş | 12–30 ay |
Hareketli apareylerde başarı, apareyin hekimin önerdiği süre boyunca takılmasına bağlıdır. Bu nedenle tedavi seçiminde çocuğun yaşı ve uyum kapasitesi de göz önünde bulundurulur.
Erken tedavi gereken çocuklarda ortodonti genellikle iki aktif aşama ve bunların arasındaki izlem döneminden oluşur. Toplam süreç birkaç yıla yayılır, ancak çocuk bu sürenin tamamında aparey kullanmaz:
Ağız içi muayene, gerekirse panoramik röntgen ve fotoğraflarla çene gelişimi, kapanış ve kalıcı dişler için yer durumu değerlendirilir. Sonuca göre izlem, bekleme veya erken tedavi kararı verilir.
Damak genişletme, fonksiyonel aparey, yüz maskesi veya alışkanlık kırıcı gibi apareylerle büyümeyi olumsuz etkileyen sorun düzeltilir. Bu aşama çoğu vakada 6–18 ay sürer.
Kalıcı dişlerin sürmesi 6–12 ayda bir yapılan kontrollerle takip edilir. Elde edilen sonucu korumak için bu dönemde basit bir pekiştirme apareyi kullanılabilir.
Kalıcı dişlerin büyük bölümü sürdükten sonra, gerekiyorsa sabit braketlerle veya uygun vakalarda şeffaf plakla dişlerin dizilimi ve kapanışı tamamlanır. Birinci aşama sayesinde bu aşama çoğu zaman daha kısa ve daha basit olur.
Aktif tedavi bittikten sonra dişlerin eski konumuna dönmesini önlemek için sabit ve/veya hareketli retainer uygulanır. Büyüme devam ettiği sürece kontroller sürdürülür.
Erken tedavi gerekmeyen çocuklarda süreç birinci ve ikinci adımdan doğrudan dördüncü adıma geçer. Yani tedavi 11–14 yaş civarında tek aşamada yapılır.
Ergenlik, kalıcı dişlerin tamamlandığı ve çene büyümesinin hâlâ devam ettiği dönem olduğu için ortodontik tedavinin en sık yapıldığı yaş aralığıdır. Büyüme atılımı kızlarda genellikle erkeklerden 1–2 yıl önce başlar. Bu nedenle çene ilişkisini yönlendirmeye yönelik tedavilerde zamanlama kız ve erkek çocuklarda farklı planlanabilir.
Bu yaşta en sık kullanılan yöntem sabit braketlerdir. Metal diş teli geniş bir vaka aralığında uygulanabilir. Görünürlüğü azaltmak isteyen gençler için seramik diş teli bir seçenektir. Metal braket kullanan gençler, lastik renklerini her kontrolde değiştirerek tedaviyi kişiselleştirebilir; seçenekleri diş teli renkleri rehberimizde bulabilirsiniz.
Uygun vakalarda ergenlerde şeffaf plak da kullanılabilir. Ancak plağın günde 20–22 saat takılması gerektiği için bu karar, gencin sorumluluk alma isteği ve ailenin desteği birlikte değerlendirilerek verilmelidir. İki yöntemin farklarını şeffaf plak mı diş teli mi rehberimizde ayrıntılı olarak karşılaştırdık.
Çocuklarda ortodontik tedavinin başarısı büyük ölçüde evde sürdürülen alışkanlıklara bağlıdır. Ebeveynlerin özellikle dikkat etmesi gereken noktalar şunlardır:
Apareyin önerilen süre boyunca takılmasını takip edin: Hareketli apareyler ve yüz maskesi, hekimin belirttiği günlük süre kadar takılmadığında beklenen etkiyi göstermez.
Fırçalamayı denetleyin: Braket ve aparey çevresinde biriken plak, dişlerde beyaz lekelere ve diş eti iltihabına yol açabilir; küçük çocuklarda fırçalamanın ebeveyn tarafından kontrol edilmesi önerilir.
Beslenmeyi düzenleyin: Sert ve yapışkan yiyecekler braket kopmasına ve aparey kırılmasına neden olabilir; şekerli içecek ve atıştırmalıkları sınırlamak çürük riskini azaltır.
Sporda ağız koruyucu kullandırın: Temaslı sporlarda ve bisiklet, paten gibi etkinliklerde ağız koruyucu hem dişleri hem de apareyi korur.
Kontrol randevularını aksatmayın: Aktif genişletme ve fonksiyonel tedavi dönemlerinde kontrollerin zamanında yapılması, tedavinin planlandığı gibi ilerlemesi için önemlidir.
Kopan veya kırılan apareyi bekletmeden bildirin: Kırık bir aparey çocuğu rahatsız edebilir ve tedavinin ilerlemesini durdurabilir; kliniğe birkaç gün içinde haber verin.
Braketli tedavide doğru temizlik tekniklerini diş teli temizliği ve bakımı rehberimizde adım adım anlattık.
Koyo Dent, Kadıköy Feneryolu’nda Bağdat Caddesi 137/16 adresinde bulunan bir diş kliniğidir. Çocuk ve ergenlerde ortodontik değerlendirme ve tedavileri Ortodonti Uzmanı Dr. Dt. Feyza Nur Bulut yürütür.
Dr. Bulut, ortodonti doktorasını Yeditepe Üniversitesi’nde tamamlamıştır. Klinik stajlarını ABD’de Cincinnati Children’s Hospital’da ve Kanada’da McGill University’de yapmıştır. Doktora tezi ve bilimsel çalışmaları dudak-damak yarığı olan hastalar üzerinedir. Doğuştan çene ve yüz farklılıkları olan çocuklardaki ortodontik yaklaşımı dudak-damak yarığında ortodonti sayfamızda ayrıca anlattık.
Çürük tedavisi, koruyucu uygulamalar ve yer tutucular gibi ihtiyaçlarda çocuk diş hekimliği ile ortodonti birlikte planlanır. Tüm ortodontik tedavi seçeneklerini Kadıköy diş teli tedavisi sayfamızda bulabilirsiniz. Çocuğunuzun ortodontik kontrolü için randevu oluşturabilirsiniz.
Ortodonti tedavileri hakkında daha fazla bilgi almak, ortodontik muayene yaptırmak veya tedavi planı oluşturmak için bizimle ile iletişime geçebilirsiniz.
📍 Adres: Feneryolu, Bağdat Cad. 137/16 – Kadıköy/İstanbul
📞 Telefon: +90 540 001 56 96
✉️ E-posta: info@koyodent.com
🔗 Randevu Al | 📍 Haritada Gör
Sabit diş teli genellikle kalıcı dişlerin büyük bölümü sürdükten sonra, 11–14 yaş arasında takılır. Çene gelişimini yönlendirmek gereken çocuklarda ise 7–10 yaş arasında hareketli veya sabit apareylerle erken tedaviye başlanabilir.
Süt dişleri varken tüm dişlere braket takılması nadirdir. Bu dönemde genellikle damak genişletme, fonksiyonel aparey veya yer tutucu gibi belirli bir sorunu hedefleyen apareyler kullanılır. Kapsamlı diş teli tedavisi kalıcı dişler sürdükten sonra yapılır.
Apareyin takıldığı ve ayarlandığı günlerde dişlerde baskı ve hassasiyet hissedilebilir. Bu his genellikle birkaç gün içinde azalır. Damak genişletme apareyinde vidanın çevrildiği ilk günlerde üst çenede basınç hissi olabilir. Rahatlama önerilerini diş teli ağrısı rehberimizde bulabilirsiniz.
Süre apareyin türüne göre değişir. Çoğu hareketli plak ve fonksiyonel aparey, yemek ve fırçalama dışında gün boyu takılacak şekilde planlanır. Yüz maskesi ise genellikle günde 12–14 saat, çoğunlukla akşam ve gece takılır. Kesin süreyi ortodontistiniz belirler.
Hareketli apareyler ve damak genişletme apareyi ilk günlerde konuşmayı hafifçe etkileyebilir. Çoğu çocuk bir–iki hafta içinde alışır. Okul saatlerinde takılması gereken apareyler için öğretmenle iletişim ve bir aparey kutusu, kaybolma riskini azaltır.
Erken tedavi aşaması çoğu vakada 6–18 ay sürer. Kalıcı dişler sürdükten sonra yapılan kapsamlı tedavi ise genellikle 12–30 ay sürer. İki aşamalı tedavilerde ikinci aşama, birinci aşama sayesinde çoğu zaman daha kısa olur.
Hayır. Çapraşıklıkların önemli bir kısmının tedavisi zaten 11–14 yaş arasında yapılır ve ortodonti için üst yaş sınırı yoktur. Çene ilişkisine yönelik bazı düzeltmeler büyüme döneminde daha kolaydır; bu nedenle değerlendirmeyi ertelememek önemlidir. Yetişkin dönemindeki seçenekler için yetişkinlerde diş teli sayfamıza bakabilirsiniz.
Maliyet; kullanılacak apareye, tedavinin tek veya iki aşamalı olmasına, tahmini süreye ve tedavi sonrası pekiştirme ihtiyacına göre değişir. Sağlık hizmetlerinde tanıtım mevzuatı gereği sitemizde fiyat paylaşılmaz. Ayrıntılar için diş teli fiyatlarını etkileyen faktörler sayfamıza bakabilirsiniz.
Uyarı: Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; hekimin muayenesi ve tanısı yerine geçmez. Tanı ve tedavi planı muayene sonrası hastanın durumuna göre belirlenir ve değişebilir.
