---
title: "Yetişkin Ortodonti"
id: "1086"
type: "page"
slug: "yetiskin-ortodonti"
published_at: "2026-09-21T11:34:34+00:00"
modified_at: "2026-09-21T11:44:38+00:00"
url: "https://koyodent.com/dis-teli/yetiskin-ortodonti/"
markdown_url: "https://koyodent.com/dis-teli/yetiskin-ortodonti.md"
excerpt: "Kōyō Dent Yetişkinlerde Diş Teli: Yaş Sınırı, Tedavi Seçenekleri ve Süreç Yetişkinlerde diş teli tedavisi için üst yaş sınırı yoktur; belirleyici olan yaş değil, diş eti ve çene kemiğinin sağlığıdır. Diş eti hastalığı kontrol altında olan her yaştaki yetişkinde dişler..."
---

[Kōyō Dent](https://koyodent.com)
 » [Ortodonti (Diş Teli) Tedavisi](https://koyodent.com/dis-teli/)
 » Yetişkin Ortodonti

**Son güncelleme:** 21/09/2026  
**Tıbbi içerik sorumlusu:**[Dr. Dt. Feyza Nur Bulut](https://koyodent.com/dr-feyza-nur-bulut/)

# Yetişkinlerde Diş Teli: Yaş Sınırı, Tedavi Seçenekleri ve Süreç

**Yetişkinlerde diş teli tedavisi için üst yaş sınırı yoktur; belirleyici olan yaş değil, diş eti ve çene kemiğinin sağlığıdır.** Diş eti hastalığı kontrol altında olan her yaştaki yetişkinde dişler ortodontik kuvvetle hareket ettirilebilir. Yetişkin tedavisini çocuk tedavisinden ayıran üç temel fark vardır:

- Çene büyümesi tamamlanmıştır.
- Diş eti ve kemik durumu plana dahil edilir.
- Mevcut dolgu, kron, implant ve eksik dişler hesaba katılır.

Bu nedenle yetişkin ortodontisi çoğu zaman ortodonti, protez ve diş eti tedavilerinin birlikte planlandığı çok disiplinli bir süreçtir.

## Yetişkinlerde Diş Teli İçin Yaş Sınırı Var mı?

**Hayır, ortodonti için yaş sınırı yoktur.** Dişleri yerinde tutan kemik ve bağ dokusu her yaşta yeniden şekillenebilir. Bu yüzden 30, 40, 50 ve sonrasındaki yaşlarda da diş teli ve şeffaf plak tedavisi uygulanabilir. Yetişkinlerde yöntem seçimini ve tedavinin kapsamını ise yaştan çok şu koşullar belirler:

- **Diş eti ve kemik sağlığı:** Aktif diş eti iltihabı veya ilerleyen kemik kaybı varsa önce [diş eti tedavisi](https://koyodent.com/dis-eti-tedavi/) tamamlanır. Ortodontik tedavi diş eti durumu stabil olduktan sonra başlar.
- **Genel sağlık ve ilaç kullanımı:** Kontrolsüz diyabet diş eti sağlığını ve iyileşmeyi olumsuz etkiler. Kemik erimesi (osteoporoz) tedavisinde kullanılan bisfosfonat grubu ilaçlar ise diş hareketini yavaşlatabilir. Kullandığınız ilaçları muayenede mutlaka belirtin.
- **Mevcut restorasyonlar:** Kron, köprü ve implantlar tedavi planını doğrudan etkiler.
- **Beklenti:** Sadece ön dişlerin düzeltilmesi mi, yoksa kapanışın da düzeltilmesi mi isteniyor? Bu karar, sürenin ve yöntemin belirlenmesinde önemlidir.

## Yetişkinlerde Ortodonti Tedavisi Neden Yaygın

Yetişkinlerde ortodontik tedavi yalnızca estetik amaçla değil, çoğu zaman diş sağlığını korumak ya da başka bir diş tedavisine hazırlık için de planlanır. En sık başvuru nedenleri şunlardır:

✓**Çocuklukta yapılan tedavinin ardından dişlerin yeniden çarpılması:** Tedavi sonrası retainer kullanımı bırakıldığında dişler, özellikle alt ön dişler, yıllar içinde eski konumlarına doğru kayabilir.

✓**Yaşla birlikte artan çapraşıklık:** Hiç ortodontik tedavi görmemiş kişilerde de alt ön dişlerdeki çapraşıklık ileri yaşlarda artma eğilimindedir.

✓**Estetik kaygılar:** Çapraşık, dönük veya aralıklı dişler, gülüşte kendini rahat hissetmeyen yetişkinlerin en sık başvuru nedenidir.

✓**Protez veya implant öncesi hazırlık:** Eksik diş boşluğuna eğilmiş komşu dişlerin düzeltilmesi, implant veya köprü için doğru boşluğun oluşturulmasını sağlar.

✓**Diş eti hastalığına bağlı diş göçleri:** Kemik kaybı yaşayan hastalarda ön dişlerde zamanla açılma ve öne doğru yelpazelenme görülebilir; diş eti tedavisi sonrası bu dişler ortodontiyle yeniden konumlandırılabilir.

✓**Kapanış bozukluklarına bağlı aşınma ve kırıklar:** Derin kapanış veya ters kapanış, bazı dişlerde aşırı aşınmaya ve dolgu kırıklarına yol açabilir.

✓**Temizlenmesi zor çapraşık bölgeler:** Üst üste binen dişlerin arası fırça ve diş ipiyle yeterince temizlenemediğinde çürük ve diş eti sorunları artar.

## Yetişkinlerde Ortodonti Farklı Mı?

Çocuklarda ortodontist büyümeyi yönlendirerek çenelerin gelişimine yön verebilir; bu yaklaşımı [çocuklarda ortodonti](https://koyodent.com/dis-teli/cocuk-ortodonti/)
 sayfamızda anlattık. Yetişkinde ise tedavi, gelişimi tamamlanmış bir çene yapısı üzerinde planlanır. Bu fark tedavinin her aşamasını etkiler.

### Çene büyümesi tamamlanmıştır

Yetişkinde çenelerin boyutu ve birbirine göre konumu artık değiştirilemez. Dişlerden kaynaklanan sorunlar ortodontiyle düzeltilebilir. Alt çenenin belirgin şekilde geride veya önde olması, üst çenenin dar olması gibi iskeletsel sorunlarda ise iki yol vardır:

- **Kamuflaj tedavisi:** Dişler, çene farkını gizleyecek şekilde konumlandırılır. Hafif ve orta düzey iskeletsel farklarda kabul edilebilir sonuç verebilir.
- **Ortodonti ve cerrahinin birlikte planlanması:** Belirgin iskeletsel farklarda, cerrahi öncesi ve sonrası ortodontik tedaviyle birlikte [ortognatik cerrahi](https://koyodent.com/dis-teli/cene-cerrahisi/) gerekebilir.

Yetişkinlerde üst çenenin genişletilmesi de çocuklara göre daha sınırlıdır. Gerektiğinde mini vida destekli genişletme apareyleri ya da cerrahi destekli genişletme değerlendirilir. Ayrıntılar [damak genişletme apareyi](https://koyodent.com/dis-teli/damak-genisletme/)
 sayfamızda.

### Diş eti ve kemik sağlığı planın merkezindedir

Yetişkinlerde diş eti çekilmesi ve kemik kaybı çocuklara göre daha sık görülür. Ortodontik tedavi öncesinde diş eti ölçümleri ve röntgenlerle destek dokuların durumu değerlendirilir. Kemik desteği azalmış dişlerde daha hafif kuvvetler kullanılır ve kontroller daha sık yapılır.

Çapraşık dişler düzeldiğinde, diş eti papillasının tam dolduramadığı bölgelerde dişler arasında küçük üçgen boşluklar (“siyah üçgenler”) görünür hale gelebilir. Bu risk tedavi öncesinde konuşulur. Dişler arası mine inceltme (IPR) gibi yöntemlerle azaltılabilir.

### Mevcut dolgu, kron ve implantlar hesaba katılır

Kronlu ve dolgulu dişler ortodontik olarak hareket ettirilebilir. Ancak kron yüzeyine braket yapıştırmak için özel yöntemler gerekir. **İmplantlar ise kemikle kaynaştığı için hareket etmez.** Bu yüzden implantın konumu tedavi planının sabit noktasıdır. Uygun vakalarda implant, diğer dişleri hareket ettirmek için destek (ankraj) olarak da kullanılır. Henüz implant yapılmamışsa, ortodontik tedavinin implanttan önce tamamlanması genellikle daha doğru sonuç verir.

### Diş hareketi ve kontroller

Yetişkinlerde diş hareketi çocuklara göre biraz daha yavaş başlayabilir, ama dişler aynı prensiplerle hareket eder. Yetişkin hastalar tedaviye uyum, hijyen ve randevulara düzenli gelme konusunda genellikle daha disiplinlidir. Bu da tedavinin planlandığı gibi ilerlemesine önemli katkı sağlar.

## Yetişkinler İçin Diş Teli Seçenekleri

Yetişkinlerde yöntem seçimi estetik beklenti, iş ve sosyal yaşam, konuşma ve vakanın klinik ihtiyacı birlikte değerlendirilerek yapılır. Dört yöntem de yetişkinlerde uygulanabilir:

| Özellik | Metal Braket | Seramik Braket | Lingual Diş Teli | Şeffaf Plak (Invisalign®) |
| --- | --- | --- | --- | --- |
| Dışarıdan görünürlük | Belirgin | Az belirgin | Görünmez ✓ | Az belirgin; yakından fark edilebilir |
| Uygun vaka aralığı | Hafiften karmaşığa geniş ✓ | Hafiften karmaşığa geniş ✓ | Vaka seçimi önemli | Hafif–orta vakalar; bazı karmaşık vakalar ek yardımcılarla |
| Konuşmaya etkisi | Genellikle yok | Genellikle yok | İlk haftalarda belirgin | İlk günlerde hafif |
| Kronlu / dolgulu dişlerde uygulama | Özel yüzey hazırlığıyla mümkün | Özel yüzey hazırlığıyla mümkün | Özel yüzey hazırlığıyla mümkün | Ataşman yapıştırma için yüzey hazırlığı gerekebilir |
| Diş eti hassasiyeti olanlarda hijyen | Ara yüz fırçası ve özel teknik gerekir | Ara yüz fırçası ve özel teknik gerekir | Temizlik daha zor | Plak çıkarılarak normal fırçalama ✓ |
| Hasta uyumu gereksinimi | Hijyen ve randevular | Hijyen ve randevular | Hijyen ve randevular | Günde 20–22 saat takma disiplini |
| Göreli maliyet | En düşük ✓ | Metalden yüksek | Genellikle en yüksek | Genellikle metal ve seramikten yüksek |

Her yöntemin ayrıntıları için [metal diş teli](https://koyodent.com/dis-teli/metal/)
, [seramik diş teli](https://koyodent.com/dis-teli/seramik/)
, [lingual diş teli](https://koyodent.com/dis-teli/lingual/)
 ve [şeffaf plak tedavisi](https://koyodent.com/dis-teli/seffaf-plak/)
 sayfalarımıza bakabilirsiniz. Yetişkinlerin en sık kararsız kaldığı iki seçeneği [şeffaf plak mı diş teli mi](https://koyodent.com/dis-teli/seffaf-plak-mi-dis-teli-mi/)
 rehberimizde karşılaştırdık.

## Protez ve İmplant Öncesi Ortodonti

**Yetişkinlerde ortodontik tedavi çoğu zaman bir protez, implant veya estetik tedaviye hazırlık olarak planlanır.** Doğru konumlanmış dişler, sonraki tedavinin daha az diş dokusu kaldırılarak ve daha uzun ömürlü yapılabilmesini sağlar. Sık karşılaşılan durumlar şunlardır:

- **Eksik diş boşluğuna eğilmiş dişlerin doğrultulması:** Uzun süre boş kalan bir boşluğa komşu dişler eğilir, karşı çenedeki diş ise boşluğa doğru uzar. Bu dişler ortodontiyle düzeltilmeden yapılan [tek diş implant](https://koyodent.com/implant/tek-dis/) veya köprü, hem estetik hem de fonksiyon açısından sınırlı kalabilir.
- **Boşlukların yeniden dağıtılması:** Birden fazla küçük boşluk tek bir implant boşluğunda toplanabilir ya da ön dişler arasındaki aralıklar protez öncesi dengelenebilir.
- **Kırık dişlerin sağlam dokusunun ortaya çıkarılması:** Diş eti seviyesinin altında kırılan bir diş, ortodontik olarak yukarı taşınarak restore edilebilir hale getirilebilir.
- **Aşınmış dişlerde yer açılması:** Derin kapanış nedeniyle aşınmış ön dişlerin restorasyonu için gereken alan ortodontiyle oluşturulabilir. Aşınmanın gıcırdatmaya bağlı olup olmadığı [bruksizm](https://koyodent.com/restoratif/bruksizm/) açısından da değerlendirilir.

Koyo Dent’te bu vakalar ortodonti ve protetik diş tedavisi birlikte planlanarak yürütülür. Ortodontik planlamayı Dr. Dt. Feyza Nur Bulut, protez ve estetik planlamayı Protetik Diş Tedavisi alanında doktora yapmış [Dr. Dt. Asena Kaptanoğlu](https://koyodent.com/dr-asena-kaptanoglu/)
 üstlenir.

## Çapraşık Dişlerde Ortodonti mi, Lamina Veneer mi?

**Çapraşık dişlerde öncelikli tedavi genellikle ortodontidir; lamina veneer, dişlerin konumunu değil yüzeyini değiştiren bir estetik uygulamadır.** Hafif çapraşıklık ve küçük renk veya şekil farklılıklarında [lamina veneer](https://koyodent.com/estetik-dis/lamine-kaplama/)
 ile kısa sürede estetik bir görünüm elde edilebilir. Belirgin çapraşıklık ya da dönüklüklerde ise dişleri hizaya getirmek için daha fazla diş dokusu kaldırmak gerekir. Bu da dişin uzun vadeli sağlığını olumsuz etkileyebilir.

Birçok vakada en dengeli sonuç iki tedavinin sırayla yapılmasıyla elde edilir. Önce dişler ortodontiyle doğru konuma getirilir, ardından gerekiyorsa lamina veneer çok daha az diş dokusu kaldırılarak uygulanır. Hangi yaklaşımın uygun olduğu; çapraşıklığın derecesine, dişlerin mevcut durumuna ve beklentilerinize göre ortodontist ve protez uzmanı tarafından birlikte değerlendirilir.

## Yetişkin Tedavisinde Dikkat Edilmesi Gerekenler

Ortodontik tedavi planlı yürütüldüğünde yetişkinlerde de güvenli kabul edilir. Yine de yetişkinlerde daha dikkatle izlenen bazı durumlar vardır:

!**Diş eti çekilmesi:** İnce diş eti yapısına sahip bölgelerde, özellikle dişlerin öne doğru hareket ettirildiği vakalarda diş eti çekilmesi riski artabilir; tedavi öncesi ve sırasında diş eti durumu izlenir.

!**Dişler arası üçgen boşluklar:** Çapraşık dişler düzeldiğinde diş eti papillasının dolduramadığı küçük boşluklar görünür hale gelebilir; bu risk tedavi öncesinde değerlendirilir.

!**Kök uçlarında kısalma (kök rezorpsiyonu):** Çoğunlukla hafif düzeydedir; tedavi sürecinde röntgenle takip edilir.

!**Diş eti hastalığının yeniden aktifleşmesi:** Diş eti tedavisi görmüş hastalarda tedavi süresince düzenli diş eti kontrolleri ve profesyonel temizlik önerilir.

!**Sigara kullanımı:** Sigara diş eti sağlığını ve iyileşmeyi olumsuz etkiler; tedavi sürecinde bırakılması ya da azaltılması önerilir.

!**Nüks:** Yetişkinlerde de tedavi sonrası retainer kullanılmadığında dişler eski konumlarına dönebilir; diş eti desteği azalmış hastalarda pekiştirme süresi genellikle daha uzun tutulur.

Tedavi sürecinde diş eti sağlığını korumanın en etkili yolu doğru temizlik tekniğidir. Ayrıntıları [diş teli temizliği ve bakımı](https://koyodent.com/dis-teli-temizligi/)
 rehberimizde anlattık.

## Yetişkin Ortodonti Tedavisi Nasıl İlerler?

Yetişkinlerde aktif tedavi, vakanın zorluğuna göre çoğunlukla **12–30 ay** sürer. Yalnızca ön dişlerdeki hafif çapraşıklığı hedefleyen sınırlı tedaviler daha kısa sürebilir. Ancak bu yaklaşımda kapanış düzeltilmez ve her vaka için uygun değildir. Tedavi şu adımlarla ilerler:

▸### 1. Ortodontik Muayene ve Beklentilerin Konuşulması

Ağız içi muayenede dişlerin dizilimi, kapanış, diş eti durumu ve mevcut restorasyonlar değerlendirilir; estetik ve fonksiyonel beklentileriniz konuşulur.

▸### 2. Kayıtlar ve Diş Eti Değerlendirmesi

Panoramik ve sefalometrik röntgen, fotoğraflar ve dijital tarama veya ölçü alınır; gerekiyorsa diş eti ölçümleri yapılarak kemik desteği değerlendirilir.

▸### 3. Ön Tedaviler

Varsa çürük, diş taşı ve diş eti tedavileri tamamlanır; eski ve uyumsuz restorasyonlar gerekiyorsa geçici olarak yenilenir.

▸### 4. Çok Disiplinli Tedavi Planı

Ortodontik tedavinin tek başına mı, yoksa protez, implant, estetik veya cerrahi tedavilerle birlikte mi yürütüleceği belirlenir; uygulanabilir yöntemler, süre ve maliyet kalemleri açıklanır.

▸### 5. Aktif Ortodontik Tedavi

Braketler yapıştırılır veya şeffaf plaklar teslim edilir; braketli sistemlerde 4–8 haftada bir, şeffaf plakta 6–10 haftada bir kontrol yapılır.

▸### 6. Pekiştirme ve Tamamlayıcı Tedaviler

Aktif tedavi bittiğinde sabit ve/veya hareketli retainer uygulanır; planlanmışsa implant, kron veya lamina gibi tamamlayıcı tedaviler bu aşamada yapılır.

## Koyo Dent'te Yetişkin Ortodontisi

Koyo Dent, Kadıköy Feneryolu’nda Bağdat Caddesi 137/16 adresinde bulunan bir diş kliniğidir. Yetişkin ortodonti tedavilerini **Ortodonti Uzmanı [Dr. Dt. Feyza Nur Bulut](https://koyodent.com/dr-feyza-nur-bulut/)** yürütür. Dr. Bulut, Yeditepe Üniversitesi’nde ortodonti doktorasını tamamlamıştır. Şeffaf plak sistemleri (Invisalign, ClearCorrect) ve WIN lingual sistemi sertifikalarına sahiptir. Klinikte yetişkinlere metal, seramik ve lingual diş teli ile şeffaf plak tedavileri uygulanır.

Protez, implant veya estetik tedavi gerektiren vakalar, Protetik Diş Tedavisi alanında doktora yapmış [Dr. Dt. Asena Kaptanoğlu](https://koyodent.com/dr-asena-kaptanoglu/)
 ile birlikte planlanır. Böylece ortodontik tedavi ve sonrasındaki restorasyonlar tek bir plan içinde yürütülür. Tüm tedavi seçeneklerini [Kadıköy diş teli tedavisi](https://koyodent.com/dis-teli/)
 sayfamızda bulabilir, ortodontik muayene için [randevu oluşturabilirsiniz](https://koyodent.com/iletisim/)
.

**Ortodonti tedavileri hakkında daha fazla bilgi almak, ortodontik muayene yaptırmak veya tedavi planı oluşturmak için bizimle ile iletişime geçebilirsiniz.**

📍 **Adres:** Feneryolu, Bağdat Cad. 137/16 – Kadıköy/İstanbul  
📞 **Telefon:** [+90 540 001 56 96](tel:+905400015696)
  
✉️ **E-posta:** [info@koyodent.com](mailto:info@koyodent.com)

🔗 **[Randevu Al](https://koyodent.com/iletisim)** | 📍 **[Haritada Gör](https://www.google.com/maps/place//data=!4m2!3m1!1s0x14cac72a5cadf485:0xc6771c84dcd4b9b6?sa=X&ved=1t:8290&ictx=111)**

**Sosyal Medya:**  
📸 [Instagram](https://www.instagram.com/koyodent/)
 | 👥 [Facebook](https://www.facebook.com/people/Koyo-Dent/61566978382461/)
 | 💼 [LinkedIn](https://tr.linkedin.com/company/koyodent)

## Sıkça Sorulan Sorular

40 veya 50 yaşında diş teli takılır mı?

      Evet. Ortodonti için üst yaş sınırı yoktur. Diş eti ve kemik sağlığı uygun olan her yaştaki yetişkinde diş teli veya şeffaf plak tedavisi uygulanabilir. İleri yaşlarda tedavi planı diş eti durumu ve mevcut restorasyonlar dikkate alınarak yapılır.

   Yetişkinlerde diş teli tedavisi ne kadar sürer?

      Aktif tedavi çoğu yetişkinde 12–30 ay sürer. Hafif çapraşıklıklarda süre kısalabilir. Çekimli tedaviler, iskeletsel sorunlar ve protez hazırlığı gerektiren vakalarda ise uzayabilir. Tedavi sonrasında retainer kullanımı uzun süre devam eder.

   İş hayatında diş teli fark edilir mi?

      Dışarıdan görünmemesini isteyen yetişkinler için lingual diş teli ve şeffaf plak, görünürlüğü azaltmak isteyenler için seramik braketler uygundur. Lingual diş telinde ilk haftalarda konuşmaya alışma süreci olur. Sık sunum yapanlar bunu tedavi başlangıcını planlarken dikkate alabilir.

   Çocukken diş teli taktım, dişlerim yine bozuldu. Tekrar tedavi olabilir miyim?

      Evet. Retainer kullanımı bırakıldıktan sonra dişlerde görülen kaymalar yetişkinlerde sık karşılaşılan bir durumdur. Bu vakaların önemli bir kısmında çapraşıklık hafif olduğu için şeffaf plak veya kısa süreli sabit tedavi yeterli olabilir. Tedavi sonrasında dişlerin tekrar kaymaması için retainer kullanımı sürdürülmelidir.

   İmplantım varsa diş teli takılabilir mi?

      Evet. İmplant hareket etmez, ancak diğer dişler ortodontik olarak hareket ettirilebilir. İmplantın konumu tedavi planında sabit nokta olarak kullanılır; uygun vakalarda diğer dişleri hareket ettirmek için destek görevi de görür. İmplant planlanıyorsa, ortodontik tedavinin önce yapılması genellikle daha doğrudur.

   Sadece ön dişlerimi düzelttirebilir miyim?

      Bazı hafif çapraşıklık vakalarında yalnızca ön dişleri hedefleyen sınırlı bir tedavi mümkündür ve daha kısa sürer. Ancak bu yaklaşım kapanış bozukluklarını düzeltmez. Kapanış sorunu olan vakalarda sınırlı tedavi uygun olmayabilir. Hangi yaklaşımın uygun olduğu muayene sonrası belirlenir.

   Hamilelik planlıyorum, diş teli tedavisine başlamalı mıyım?

      Hamilelik planlayan kadınlar tedaviye başlayabilir ve devam eden tedavi çoğu durumda hamilelik boyunca sürdürülebilir. Hamilelikte röntgen çekimleri ertelenir ve hormonal değişiklikler nedeniyle diş eti hassasiyeti artabilir. Ayrıntıları [diş teli ve hamilelik](https://koyodent.com/dis-teli-ve-hamilelik/)
 yazımızda bulabilirsiniz.

   Yetişkinlerde diş teli daha mı çok ağrı yapar?

      Ağrı algısı kişiden kişiye değişir. Yetişkinlerde de braketlerin takıldığı ve tel değişimlerinin yapıldığı günlerde baskı ve hassasiyet hissedilir; bu his genellikle birkaç gün içinde azalır. Rahatlama önerileri için [diş teli ağrısı](https://koyodent.com/dis-teli-agrisi/)
 rehberimize bakabilirsiniz.

   Yetişkin ortodonti tedavisinin maliyeti neye göre değişir?

      Maliyet; seçilen yönteme, vakanın zorluğuna, tahmini süreye ve protez, implant, diş eti tedavisi gibi eşlik eden işlemlere göre değişir. Sağlık hizmetlerinde tanıtım mevzuatı gereği sitemizde fiyat paylaşılmaz. Ayrıntılar için [diş teli fiyatlarını etkileyen faktörler](https://koyodent.com/dis-teli/fiyat/)
 sayfamıza bakabilirsiniz.

**Uyarı:** *Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; hekimin muayenesi ve tanısı yerine geçmez. Tanı ve tedavi planı muayene sonrası hastanın durumuna göre belirlenir ve değişebilir.*